☢️เปโตรดอลลาร์ อิรัก และสงคราม: โครงสร้างอำนาจของเงินโลกที่ซ่อนอยู่หลังเหตุผลอย่างเป็นทางการ ที่มาแนวคิดและการเรียบเรียงเนื้อหา อ้างอิงและเรียบเรียงจากโพสต์ของ สมนึก ไรท์ ชิฟท์ และแนวคิดจากหนังสือ Broken Money ของ Lyn Alden ⸻ 1. เปโตรดอลลาร์คืออะไร และทำไมจึงสำคัญต่อโลก หลังปี ค.ศ. 1971 สหรัฐอเมริกายุติการผูกค่าเงินดอลลาร์กับทองคำ (Nixon Shock) ทำให้เงินดอลลาร์กลายเป็น fiat currency เต็มรูปแบบ คำถามสำคัญคือ: “อะไรทำให้ดอลลาร์ยังคงเป็นแกนกลางของระบบการเงินโลก?” คำตอบหนึ่งที่นักเศรษฐศาสตร์การเมืองจำนวนมากเสนอคือ ระบบเปโตรดอลลาร์ (Petrodollar System) ซึ่งหมายถึงการที่ น้ำมันในตลาดโลกซื้อขายด้วยเงินดอลลาร์เป็นหลัก ส่งผลให้ประเทศต่าง ๆ ต้องถือดอลลาร์เป็นทุนสำรอง (IMF; Eichengreen, 2011) กลไกนี้ทำให้: • ความต้องการดอลลาร์เกิดขึ้น โดยอัตโนมัติ • สหรัฐสามารถขาดดุลการค้าและงบประมาณได้ยาวนาน • ดอลลาร์ทำหน้าที่เป็น “สกุลเงินสำรองโลกโดยพฤตินัย” (Lyn Alden, Broken Money; BIS Reports) ⸻ 2. อิรัก ยูโร และจุดเริ่มต้นของความตึงเครียด ปลายทศวรรษ 1990 รัฐบาลอิรักภายใต้ Saddam Hussein ประกาศขายน้ำมันภายใต้โครงการ Oil-for-Food ด้วย สกุลเงินยูโร แทนดอลลาร์ (UN Documents, 2000) ในเชิงเศรษฐศาสตร์: • การกระทำนี้ ไม่ใช่เรื่องใหญ่ในเชิงปริมาณ • แต่มีนัยยะเชิง “สัญลักษณ์ทางโครงสร้างอำนาจ” นักวิชาการบางส่วนมองว่า หากประเทศผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ เลิกใช้ดอลลาร์เป็นแบบอย่าง จะกระทบ “สถานะความจำเป็น” ของดอลลาร์ในระบบโลก (Clark, 2005; Hudson, 2003) ⸻ 3. 9/11, อาวุธทำลายล้างสูง และเหตุผลอย่างเป็นทางการ หลังเหตุการณ์ September 11 attacks รัฐบาลสหรัฐอ้างเหตุผลหลักในการบุกอิรักว่า: 1. อิรักครอบครองอาวุธทำลายล้างสูง (WMD) 2. มีความเชื่อมโยงกับเครือข่ายก่อการร้าย แต่ภายหลัง: • ไม่พบหลักฐาน WMD (Iraq Survey Group Report, 2004) • ความเชื่อมโยงกับ 9/11 ไม่ได้รับการยืนยัน (9/11 Commission Report) Ron Paul ซึ่งเป็นสมาชิกสภาคองเกรสในขณะนั้น กล่าวในปี 2006 ว่า เหตุผลที่ใช้สร้างความชอบธรรมต่อสาธารณะ ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงที่ปรากฏภายหลัง (บันทึกสุนทรพจน์ในสภาคองเกรส สหรัฐฯ) ⸻ 4. เปโตรดอลลาร์: เหตุผลเดียว หรือเพียงหนึ่งในหลายปัจจัย? งานวิชาการกระแสหลัก ไม่ยืนยัน ว่า “สงครามอิรัก = สงครามปกป้องดอลลาร์” แต่ยอมรับว่า: • เงิน น้ำมัน และอำนาจทางการเงิน เป็นปัจจัยเชิงโครงสร้าง • นโยบายต่างประเทศไม่เคยขับเคลื่อนด้วยเหตุผลเดียว นักวิชาการด้าน International Political Economy (IPE) มองว่า: • ความมั่นคงด้านพลังงาน • สถานะสกุลเงินสำรอง • อิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์ ล้วน ซ้อนทับกัน (Strange, 1988; Tooze, 2018) ⸻ 5. หลังสงคราม: สิ่งที่เกิดขึ้นจริง หลังการโค่นล้มรัฐบาลอิรัก: • การซื้อขายน้ำมัน กลับมาใช้ดอลลาร์ • ระบบการเงินโลกไม่ได้เปลี่ยนแกน • ดอลลาร์ยังคงเป็นสกุลเงินหลัก ข้อสังเกตนี้ทำให้: • ฝ่ายหนึ่งมองว่า “นี่คือหลักฐาน” • อีกฝ่ายมองว่า “เป็นเพียงความบังเอิญเชิงโครงสร้าง” ซึ่งยังเป็น ข้อถกเถียงที่เปิดอยู่ ⸻ 6. บทสรุปเชิงวิชาการ สิ่งที่กล่าวได้อย่างรอบคอบคือ: 1. เปโตรดอลลาร์ มีบทบาทจริง ต่อเสถียรภาพดอลลาร์ 2. การท้าทายระบบเงิน มักสร้างแรงต้านทางการเมือง 3. สงครามอิรัก ไม่สามารถอธิบายด้วยปัจจัยเดียว 4. การตั้งคำถามต่อ “เรื่องเล่าทางการ” เป็นหน้าที่ของสังคมประชาธิปไตย ดังที่ Broken Money เสนอไว้ว่า ระบบเงินไม่ใช่เพียงเครื่องมือแลกเปลี่ยน แต่คือ “โครงสร้างอำนาจที่มองไม่เห็น” ⸻ หมายเหตุ บทความนี้ • ให้เครดิตแนวคิดจากโพสต์ต้นทางของ สมนึก ไรท์ ชิฟท์ • อ้างอิงงานวิชาการ เศรษฐศาสตร์การเมือง และเอกสารทางประวัติศาสตร์ • ไม่ได้สรุปว่าสมมติฐานใด “ถูกหรือผิดเด็ดขาด” แต่เปิดพื้นที่ให้ผู้อ่าน คิดเชิงโครงสร้างอย่างมีเหตุผล ⸻ 7. กลไกที่แท้จริงของ “เปโตรดอลลาร์” (ไม่ใช่แค่ขายน้ำมันเป็น USD) หลายคนเข้าใจเปโตรดอลลาร์แบบผิวเผินว่า “แค่น้ำมันต้องซื้อขายด้วยดอลลาร์” แต่ในเชิงระบบจริง กลไกทำงานเป็น ห่วงโซ่ 5 ชั้น (1) Oil Pricing Layer น้ำมันถูกตั้งราคาเป็นดอลลาร์ → ผู้ซื้อต้องมี USD (IMF, 2015) (2) Reserve Accumulation ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันต้องถือ USD เป็นทุนสำรอง → ธนาคารกลางทั่วโลกถือ US Treasuries (BIS Annual Report) (3) Recycling Mechanism ประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน (เช่น ซาอุฯ) นำ USD ส่วนเกิน → กลับไปลงทุนในพันธบัตรสหรัฐ / สินทรัพย์ดอลลาร์ เรียกว่า Petrodollar Recycling (McKinnon, 1979) (4) Fiscal Privilege สหรัฐสามารถ: • ขาดดุลการค้า • ขาดดุลงบประมาณ โดยไม่ล่มแบบประเทศอื่น นี่คือ Exorbitant Privilege (Giscard d’Estaing) (5) Geopolitical Feedback Loop เมื่อเงิน = อำนาจ การท้าทายระบบเงิน → กลายเป็นประเด็นความมั่นคง (Tooze, Crashed) ⸻ 8. ทำไม “การขายน้ำมันเป็นยูโร” ถึงถูกมองว่าอันตราย ในเชิงตัวเลข • ปริมาณน้ำมันของอิรัก ไม่พอจะโค่นดอลลาร์ แต่ในเชิงระบบ: • เงินสำรองโลก = เรื่อง “ความคาดหวังร่วม” (Collective Belief) • หากเกิด precedent → ประเทศอื่นอาจ “กล้าทำตาม” นี่คือสิ่งที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า Network Effect ของเงิน (Eichengreen, 2011) เงินไม่ได้ล่มเพราะปริมาณ แต่ล่มเพราะ ความเชื่อเปลี่ยน ⸻ 9. อิรัก: จุดตัดของเงิน–พลังงาน–การเมือง หลังปี 2000: • อิรักขายน้ำมันเป็นยูโร (UN Oil-for-Food Programme) • เวเนซุเอลา รัสเซีย อิหร่าน เริ่ม “พูดถึง” ทางเลือก • ยูโรเพิ่งเกิดใหม่ (1999) และกำลังแข็งค่า ในสายตานักวิเคราะห์สาย IPE นี่คือ ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ (Critical Juncture) (Pierson, 2004) ⸻ 10. 9/11 ในฐานะ “Narrative Accelerator” เชิงวิชาการต้องแยก 2 เรื่องออกจากกัน: สิ่งที่ พิสูจน์ได้ • ไม่มี WMD ในอิรัก (ISG Report) • ไม่มีหลักฐานอิรักเกี่ยวข้อง 9/11 (9/11 Commission) สิ่งที่ อธิบายเชิงโครงสร้าง • เหตุการณ์ 9/11 ทำให้: • สาธารณชนยอมรับสงคราม • สภาคองเกรสให้อำนาจฝ่ายบริหาร • การตัดสินใจเชิงภูมิรัฐศาสตร์ “เร็วและแรงขึ้น” นักประวัติศาสตร์เรียกสิ่งนี้ว่า Shock Utilization (Naomi Klein, Shock Doctrine) ⸻ 11. คำกล่าวของ Ron Paul และ “สิ่งที่พูดไม่ได้ในเวลานั้น” Ron Paul กล่าวในสภาคองเกรส ปี 2006 โดยตั้งข้อสังเกตว่า เหตุผลที่ใช้ชี้แจงต่อสาธารณะ ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงภายหลัง ประเด็นสำคัญไม่ใช่ “เขาพูดถูกหรือผิด” แต่คือ: • กรอบการถกเถียงในเวลานั้นแคบมาก • เรื่องเงินและดอลลาร์ แทบไม่ถูกพูดในที่สาธารณะ ⸻ 12. แล้วสหรัฐ “บุกอิรักเพราะดอลลาร์” จริงไหม? คำตอบเชิงวิชาการคือ: ❌ ไม่สามารถสรุปแบบเส้นตรง ✅ แต่ละเลยปัจจัยนี้ไม่ได้ กรอบที่แม่นยำกว่า: • เงิน = โครงสร้างรองรับอำนาจ • สงคราม = การตัดสินใจหลายมิติ • เปโตรดอลลาร์ = หนึ่งในเสาหลักที่ไม่อยากให้สั่น (Strange, States and Markets) ⸻ 13. ทำไมประเด็นนี้กลับมาสำคัญอีกครั้งในปัจจุบัน เพราะวันนี้: • BRICS พูดเรื่องสกุลเงินทางเลือก • ซาอุฯ เปิดรับการขายน้ำมันนอก USD • ระบบการเงินโลกเริ่ม “แตกเป็นหลายขั้ว” ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่ Broken Money ชี้ว่า ระบบเงินทุกยุคจะเสื่อม เมื่อ “ต้นทุนของการรักษาความเชื่อ” สูงเกินไป ⸻ 14. บทสรุปเชิงโครงสร้าง บทเรียนจากอิรักไม่ใช่: “ใครร้าย ใครดี” แต่คือ: 1. เงินคือโครงสร้างอำนาจ 2. พลังงานคือเส้นเลือดของระบบ 3. สงครามมักเกิดตรงรอยต่อของทั้งสอง 4. เรื่องเล่าที่สาธารณะได้ยิน มักเป็น “ชั้นนอก” #Siamstr #nostr #bitcoin #BTC