วิกฤตอิหร่านในห้วงเวลาปัจจุบัน ภูมิรัฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์การเมือง ประวัติศาสตร์ และจิตวิทยามวลชน (วิเคราะห์เชิงลึก อิงงานวิจัยและเอกสารวิชาการ พร้อมปีอ้างอิงเป็นระยะ) ⸻ 1. ภาพไวรัล ค่าเงิน และการเมืองของการรับรู้ โพสต์จาก Bitcoin Magazine ที่อ้างว่า “ค่าเงินอิหร่านล่มสลายและมีมูลค่าเป็นศูนย์” เกิดขึ้นพร้อมกับสถานการณ์ตึงเครียดสูงสุดรอบใหม่ในตะวันออกกลาง และการประท้วงภายในประเทศอิหร่าน ภาพ “1 Iranian Rial = 0.00 USD” ทำงานในเชิง จิตวิทยาการเมือง มากกว่าความจริงเชิงเศรษฐศาสตร์ ในวรรณกรรม International Political Economy เรียกสิ่งนี้ว่า symbolic financial violence — การใช้สัญลักษณ์ทางการเงินเพื่อบั่นทอนความชอบธรรมของรัฐคู่ขัดแย้ง (Cohen, 2015) ⸻ 2. เหตุการณ์ปัจจุบัน (2025–2026): การบีบอิหร่านรอบใหม่ จากรายงานสดของ Al Jazeera (ม.ค. 2026) สถานการณ์ร่วมสมัยประกอบด้วย • ประธานาธิบดีสหรัฐ Donald Trump ประกาศใช้ secondary tariffs 25% ต่อประเทศใดก็ตามที่ทำธุรกิจกับอิหร่าน • สหรัฐและอิสราเอลส่งสัญญาณว่าทางเลือกทางทหาร “ยังอยู่บนโต๊ะ” โดยโยงกับโครงการนิวเคลียร์และขีปนาวุธ • สหภาพยุโรปจำกัดบทบาททางการทูตของอิหร่าน • การประท้วงภายในประเทศ การตัดอินเทอร์เน็ต และการควบคุมความไม่สงบ นักรัฐศาสตร์มองว่านี่คือ sanctions escalation + coercive diplomacy ไม่ใช่เพียงแรงกดดันทางเศรษฐกิจ (Drezner, 2019) ⸻ 3. ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย: วงจร “คว่ำบาตร–เงินเฟ้อ–ความไม่พอใจ” 3.1 หลังการปฏิวัติอิสลาม 1979 อิหร่านถูกตัดออกจากระบบการเงินตะวันตกเป็นระยะยาว ทุนสำรองถูกแช่แข็ง และการค้าถูกควบคุม (IMF Historical Review, 2003) 3.2 ยุคคว่ำบาตรนิวเคลียร์ (2006–2015, 2018–ปัจจุบัน) งานวิจัยพบว่า • ค่าเงินอ่อนเรื้อรัง • เงินเฟ้อเชิงโครงสร้าง • ตลาดมืดและอัตราแลกเปลี่ยนหลายระบบ เรียกว่า sanctions-induced macroeconomic distortion (Farzanegan & Markwardt, 2018) ⸻ 4. เศรษฐศาสตร์การเมือง: ค่าเงินไม่ใช่ตัวเลข แต่คืออำนาจ ตามแนวคิด monetary sovereignty ค่าเงินคือเครื่องมืออำนาจรัฐ (Cohen, 1998) การที่ค่าเงินริอัลอ่อนค่ามากจนระบบแสดงผลเป็น “0.00” ไม่ได้หมายถึงเงินไร้มูลค่า แต่สะท้อนว่า • รัฐถูกบีบไม่ให้เข้าถึง hard currency • ธนาคารกลางถูกครอบงำโดยการคลัง (fiscal dominance) • ความเชื่อมั่นถูกทำลายทั้งจากภายในและภายนอก Sargent & Wallace (1981) ชี้ว่า เงินเฟ้อในรัฐที่ถูกบีบทางการเมือง ไม่ใช่ความล้มเหลวเชิงเทคนิค แต่เป็นข้อจำกัดเชิงอำนาจ ⸻ 5. จิตวิทยามวลชน: ทำไม “0.00” จึงทรงพลัง จากมุมมอง behavioral economics • Zero effect: มนุษย์ตอบสนองต่อ “ศูนย์” รุนแรงกว่าค่าต่ำมาก • Loss aversion: การรับรู้การสูญเสียกระตุ้นอารมณ์มากกว่าข้อเท็จจริง • Availability heuristic: สิ่งที่เห็นชัด (ภาพกราฟ) แทนที่การคิดเชิงเหตุผล (Kahneman & Tversky, 1979; 2011) ดังนั้นภาพค่าเงิน = 0 ทำหน้าที่เป็น psychological weapon มากกว่าข้อมูล ⸻ 6. จิตวิทยาสังคมอิหร่านภายใต้วิกฤต งานภาคสนามด้านสังคมวิทยาการเงินพบว่า ในภาวะเงินเฟ้อสูง • ประชาชนเร่งใช้เงิน (velocity of money เพิ่ม) • แปลงเงินเป็นทอง อสังหา สินค้า • ความไม่พอใจทางเศรษฐกิจผสานกับอัตลักษณ์ทางการเมือง ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า inflationary stress & protest spiral (Gurr, 1970; IMF Social Impact Studies, 2022) ⸻ 7. Bitcoin กับอิหร่าน: ทางออกจริงหรือวาทกรรม? แนวคิด “Iran needs Bitcoin” ต้องแยกเป็น 2 ระดับ ระดับปัจเจก • ใช้เป็น store of value บางส่วน • ใช้เลี่ยงข้อจำกัดการโอนเงิน (Chainalysis, 2021) ระดับรัฐ • ไม่สามารถเก็บภาษี • ไม่รองรับงบประมาณ • บ่อนทำลายอธิปไตยการเงิน นักรัฐศาสตร์จึงเห็นว่า crypto เป็น coping mechanism ไม่ใช่ solution เชิงรัฐ (Eichengreen, 2022) ⸻ 8. ภูมิรัฐศาสตร์ใหญ่กว่า Bitcoin สิ่งที่อิหร่านทำจริงคือ • ขยายการค้ากับจีน รัสเซีย • ใช้เงินท้องถิ่นและ barter • เข้าร่วมกลไก BRICS • ลดการพึ่งดอลลาร์ นี่คือ geopolitics of de-dollarization ไม่ใช่ crypto revolution (Eichengreen, 2011; BRICS Monetary Studies, 2023) ⸻ บทสรุป • ค่าเงินอิหร่าน ไม่ได้เป็นศูนย์ในความเป็นจริง • ภาพ 0.00 คือผลของเทคนิคการแสดงผล + วาทกรรมทางการเมือง • วิกฤตเกิดจากการบีบเชิงภูมิรัฐศาสตร์ยาวนาน • จิตวิทยามวลชนทำให้ภาพไวรัลทรงพลังเกินข้อเท็จจริง • Bitcoin เป็นเพียงเครื่องมือชายขอบ ไม่ใช่คำตอบระดับรัฐ วิกฤตอิหร่านไม่ใช่วิกฤต “เงินกระดาษ” แต่คือวิกฤตของ รัฐชาติที่ถูกกดทับในโครงสร้างอำนาจโลก ⸻ 9. เปรียบเทียบเชิงประวัติศาสตร์: อิหร่าน–รัสเซีย–เวเนซุเอลา งานวิจัยเปรียบเทียบรัฐที่ถูกคว่ำบาตรชี้ให้เห็น “รูปแบบร่วม” (stylized facts) ที่เกิดซ้ำ (IMF, 2020; Drezner, 2019) 9.1 โครงสร้างร่วม • Sanctions shock → การเข้าถึงเงินตราต่างประเทศลดลง • Fiscal dominance → การเงินการคลังครอบงำการเงิน • Multiple exchange rates → บิดเบือนราคาและแรงจูงใจ • Narrative war → การโจมตีเชิงสัญลักษณ์ต่อความชอบธรรมรัฐ 9.2 ความต่างสำคัญ • เวเนซุเอลา: พึ่งน้ำมันสูง + สถาบันอ่อน → hyperinflation ระดับสุดโต่ง (Hanke & Kwok, 2009) • รัสเซีย: ทุนสำรองสูง + สถาบันแข็ง → ค่าเงินผันผวนแต่ไม่แตก (IMF, 2022) • อิหร่าน: สถาบันรัฐยังคุมพื้นที่ได้ แต่ถูกบีบการเงินยาวนาน → เงินเฟ้อเรื้อรัง + ความตึงเครียดสังคม (Farzanegan, 2018) ข้อสรุปเชิงวิชาการ: ค่าเงินอ่อนมาก ≠ รัฐล้มเหลว หากรัฐยังควบคุมภาษี ความมั่นคง และสถาบันหลักได้ (Cohen, 2015) ⸻ 10. จิตวิทยาการประท้วง: จากเศรษฐกิจสู่การเมือง ทฤษฎี Relative Deprivation อธิบายว่า การประท้วงปะทุเมื่อ “ความคาดหวัง” ขยายเร็วกว่าความเป็นจริง (Gurr, 1970) ในกรณีอิหร่าน (2025–2026): • เงินเฟ้อกัดกินรายได้จริง • สัญญาณคุกคามภายนอกเพิ่มความเครียดรวมหมู่ • การตัดอินเทอร์เน็ตยิ่งเพิ่มความหวาดระแวงและข่าวลือ งานด้าน political psychology พบว่า ภาวะ siege mentality ทำให้สังคมแบ่งขั้วรุนแรงขึ้น—บางส่วนรวมศูนย์สนับสนุนรัฐ ขณะที่อีกส่วนต่อต้าน (Bar-Tal, 2007) ⸻ 11. สงครามวาทกรรม (Narrative Warfare) และ “ตัวเลขศูนย์” ภาพ “0.00 USD” ทำงานในระดับ cognitive shortcut: • ลดความซับซ้อนให้เหลือสัญลักษณ์เดียว • สร้างกรอบ “รัฐล้มเหลว” อย่างฉับไว • เสริมการเมืองเชิงลงโทษ (punitive politics) วรรณกรรม IPE เรียกสิ่งนี้ว่า weaponized transparency—ใช้ข้อมูลบางส่วนเพื่อผลทางการเมือง (Best, 2014) ⸻ 12. ฉากทัศน์อนาคต (Scenario Analysis) อ้างอิงวิธี scenario planning ในรัฐศาสตร์และเศรษฐศาสตร์มหภาค (Schoemaker, 1995) ฉากทัศน์ A: บีบต่อเนื่อง (Escalation) • คว่ำบาตร/ภาษีทวี • ค่าเงินอ่อนต่อเนื่อง เงินเฟ้อสูง • ความไม่สงบเป็นระยะ ความเสี่ยง: miscalculation ทางทหาร ฉากทัศน์ B: ต่อรองแบบจำกัด (Managed Deal) • เปิดช่องเจรจาเฉพาะประเด็น • ผ่อนคลายบางส่วนเพื่อแลกการตรวจสอบ ผลลัพธ์: เสถียรภาพเปราะบาง แต่หายใจได้ ฉากทัศน์ C: หันสู่โลกหลายขั้ว (Multipolar Pivot) • ขยายการค้าเงินท้องถิ่น • ผูกกับจีน/รัสเซีย/BRICS ข้อจำกัด: ประสิทธิภาพต่ำกว่าโลกดอลลาร์ แต่ลดแรงกดดัน ⸻ 13. Bitcoin และคริปโต: บทบาทที่แท้จริง งานวิจัยร่วมสมัยสรุปตรงกันว่า คริปโตเป็น adaptive niche ไม่ใช่โครงสร้างหลัก (Eichengreen, 2022; BIS, 2023) • ช่วยเอกชนบางกลุ่ม • ช่วยเลี่ยงข้อจำกัดบางกรณี • ไม่ แทนฐานภาษี นโยบายการเงิน หรือการคลัง ดังนั้นวลี “Iran needs Bitcoin” คือ ideological framing มากกว่านโยบายรัฐ ⸻ 14. บทสรุปเชิงองค์รวม 1. ค่าเงินอิหร่านไม่ได้ “เป็นศูนย์” ในความหมายเศรษฐศาสตร์ 2. วิกฤตเป็นผลสะสมจากการเมืองอำนาจโลก + ประวัติศาสตร์คว่ำบาตร 3. ภาพไวรัลคืออาวุธเชิงจิตวิทยาในสงครามวาทกรรม 4. ทางออกเชิงรัฐอยู่ที่การจัดวางตำแหน่งในโลกหลายขั้ว มากกว่าการพึ่งคริปโต 5. อนาคตขึ้นกับการบริหารความเสี่ยง—ทั้งเศรษฐกิจ การเมือง และการทหาร เงินตราเป็นทั้งตัวเลขและเรื่องเล่า และในโลกภูมิรัฐศาสตร์ เรื่องเล่ามักเคลื่อนเร็วกว่าความจริง #Siamstr #nostr #bitcoin #BTC