บทวิเคราะห์เชิงวิชาการ: “Bitcoin ไม่มี intrinsic value จริงหรือ?” (อิงเศรษฐศาสตร์การเงิน ทฤษฎีเงิน งานวิจัย และปรัชญาเศรษฐศาสตร์ร่วมสมัย) ⸻ บทนำ ข้อวิจารณ์ที่พบบ่อยที่สุดต่อ Bitcoin คือ “Bitcoin ไม่มี intrinsic value” ข้อโต้แย้งนี้ดูเหมือนมีน้ำหนักเชิงปรัชญาและเศรษฐศาสตร์ แต่เมื่อพิจารณาในกรอบวิชาการร่วมสมัย—ตั้งแต่เศรษฐศาสตร์การเงิน ทฤษฎีเงิน (monetary theory) เศรษฐศาสตร์สถาบัน ไปจนถึง network economics—คำกล่าวนี้อาจสะท้อนความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับ “มูลค่า” มากกว่าความจริงของ Bitcoin เอง บทความนี้จะวิเคราะห์ประเด็นดังกล่าวโดยอิงงานวิจัยและทฤษฎีเศรษฐศาสตร์หลัก เช่น • Monetary economics • Austrian economics • Institutional economics • Network value theory • Digital scarcity research • Crypto-asset valuation models ⸻ 1. แนวคิด “intrinsic value” ในเศรษฐศาสตร์: มีอยู่จริงหรือไม่ ในเชิงปรัชญาเศรษฐศาสตร์ intrinsic value หมายถึง มูลค่าที่มีอยู่ในตัววัตถุโดยไม่ขึ้นกับการประเมินของมนุษย์ อย่างไรก็ตาม นักเศรษฐศาสตร์กระแสหลักตั้งแต่ • Carl Menger • Ludwig von Mises • Friedrich Hayek จนถึงเศรษฐศาสตร์นีโอคลาสสิก ล้วนยืนยันว่า มูลค่าเป็น subjective (subjective value theory) งานวิจัยด้านเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมและเศรษฐศาสตร์จุลภาคชี้ว่า • มูลค่าเกิดจาก utility • บริบท • scarcity • network • ความเชื่อมั่น ไม่มีสินทรัพย์ใดมี intrinsic value แบบ absolute แม้แต่: • ทองคำ • เงินตรา • หุ้น • ที่ดิน ทั้งหมดมีมูลค่าเพราะ มนุษย์ “ให้ค่า” ดังนั้นคำถามเชิงวิชาการที่ถูกต้องไม่ใช่ Bitcoin มี intrinsic value หรือไม่ แต่คือ Bitcoin มีคุณสมบัติที่มนุษย์ให้ค่าในฐานะเงินหรือสินทรัพย์หรือไม่ ⸻ 2. เงิน (Money) มีมูลค่าจากอะไร: มุมมองวิชาการ งานวิจัยด้าน monetary economics ชี้ว่า เงินมีมูลค่าจาก credibility of monetary properties คุณสมบัติหลักของเงินที่ได้รับการยอมรับในวรรณกรรมวิชาการ ได้แก่: 1. Scarcity 2. Durability 3. Divisibility 4. Portability 5. Fungibility 6. Verifiability 7. Resistance to debasement 8. Network adoption งานของ • William Jevons • Carl Menger • George Selgin • Narayana Kocherlakota • Gorton & Zhang (2021) ชี้ว่า เงินวิวัฒน์เมื่อมีสิ่งใหม่ที่ “ปรับปรุงคุณสมบัติการเงิน” เช่น • เปลือกหอย → โลหะ • เงิน → ทอง • ทอง → ธนบัตร • ธนบัตร → digital money Bitcoin จึงควรถูกวิเคราะห์ในฐานะ monetary technology ⸻ 3. Digital scarcity: นวัตกรรมสำคัญของ Bitcoin ก่อน Bitcoin สินทรัพย์ดิจิทัลสามารถถูก copy ได้ไม่จำกัด งานวิจัยของ • Narayanan et al. (Princeton) • Catalini & Gans (MIT) • Biais et al. (2020) ระบุว่า Bitcoin สร้าง digital scarcity ที่ตรวจสอบได้ ผ่าน: • cryptography • proof-of-work • decentralized consensus Bitcoin จึงเป็นสินทรัพย์แรกที่มี: • fixed supply (21 ล้าน) • verifiable scarcity • non-sovereign issuance นี่คือคุณสมบัติใหม่ในประวัติศาสตร์การเงิน ⸻ 4. คุณสมบัติทางการเงินของ Bitcoin ในเชิงวิจัย งานวิจัยเศรษฐศาสตร์คริปโตจำนวนมากวิเคราะห์ Bitcoin ในฐานะ store of value / monetary good 4.1 Scarcity Halving schedule supply cap predictable issuance งานวิจัยพบว่า scarcity ส่งผลต่อ price formation อย่างมีนัยสำคัญ 4.2 Decentralization ไม่มี issuer ไม่มี central bank ไม่มี CEO ลด political risk 4.3 Permissionless access เข้าถึงได้ทั่วโลก ไม่มีตัวกลาง มีผลต่อ adoption ในประเทศเงินเฟ้อสูง 4.4 Network effects Metcalfe’s law ถูกใช้ในงานวิจัยหลายชิ้น เช่น: • Peterson (2018) • Hayes (2019) พบว่า price มีความสัมพันธ์กับ network growth ⸻ 5. Bitcoin “มีมูลค่า” จากอะไร: โมเดลการประเมิน นักวิจัยเสนอหลายโมเดล เช่น: 5.1 Stock-to-Flow model อิง scarcity (แม้มีข้อถกเถียง) 5.2 Network value model price ∝ network adoption 5.3 Monetary premium model Bitcoin เป็น digital gold 5.4 Option-like asset เป็น hedge ต่อ monetary instability งานวิจัย IMF และ BIS บางส่วนระบุว่า Bitcoin มีบทบาทใน portfolio diversification ⸻ 6. ข้อวิจารณ์เชิงวิชาการ แม้มีคุณสมบัติเชิงเงิน Bitcoin ยังมีข้อวิจารณ์สำคัญ: 1. Volatility สูง 2. ยังไม่เป็น medium of exchange หลัก 3. regulatory uncertainty 4. energy consumption debate 5. speculative demand นักเศรษฐศาสตร์บางสายมองว่า Bitcoin ยังอยู่ในช่วง monetization phase คล้ายทองคำในยุคต้น ⸻ 7. มุมมองปรัชญาเศรษฐศาสตร์ หากยึดทฤษฎี subjective value ไม่มีสิ่งใดมี intrinsic value มูลค่าเกิดจาก: • utility • scarcity • social consensus • institutional trust Bitcoin จึงมีมูลค่าหาก ผู้คนให้ค่ากับคุณสมบัติของมัน ⸻ 8. บทสรุปเชิงวิชาการ คำกล่าวว่า “Bitcoin ไม่มี intrinsic value” ในเชิงวิชาการถือว่า ไม่ใช่คำถามที่ถูกต้อง เพราะ ในเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่ แทบไม่มีสินทรัพย์ใดมี intrinsic value คำถามที่ถูกต้องคือ: Bitcoin มีคุณสมบัติทางการเงินที่น่าเชื่อถือพอให้มนุษย์ให้ค่า หรือไม่ งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่า Bitcoin มีคุณสมบัติ: • scarcity • decentralization • verifiability • portability • censorship resistance ซึ่งทำให้มันมีสถานะเป็น monetary asset ใหม่ในยุคดิจิทัล มูลค่าของมันจึงไม่ได้มาจาก “ศรัทธาลอย ๆ” แต่จาก โครงสร้างทางเทคโนโลยี เศรษฐศาสตร์เครือข่าย และความต้องการของมนุษย์ในระบบการเงินโลก ⸻ 9. Bitcoin กับทฤษฎีเงิน (Monetary Theory) 9.1 Commodity money → Fiat → Digital monetary good ประวัติศาสตร์เงินในงานวิจัยเศรษฐศาสตร์ชี้ว่า เงินพัฒนาตาม ประสิทธิภาพของคุณสมบัติการเงิน Carl Menger (1871) อธิบายว่า สินค้าบางชนิดกลายเป็นเงินเพราะ มี marketability สูง ต่อมา • ทองคำ → เงินโลหะ • เงินโลหะ → ธนบัตร • ธนบัตร → fiat money Bitcoin ถูกมองว่าเป็น ขั้นถัดไปของวิวัฒนาการเงิน งานวิจัยของ Narayana Kocherlakota (Federal Reserve) เสนอว่า Money คือ ledger technology ในมุมนี้ Bitcoin คือ ledger ที่ • decentralized • cryptographically secured • globally synchronized ⸻ 10. Austrian Economics กับ Bitcoin นักเศรษฐศาสตร์สาย Austrian เช่น • Saifedean Ammous • Hülsmann • Selgin มองว่า Bitcoin สอดคล้องกับแนวคิด: 10.1 Sound money เงินที่ supply ไม่ถูกปรับโดยรัฐ Bitcoin มี: • fixed supply • predictable issuance จึงใกล้เคียง “hard money” 10.2 Time preference เงินที่รักษามูลค่าได้ ลดแรงจูงใจบริโภคระยะสั้น งานวิจัยบางชิ้นเสนอว่า scarce asset อาจส่งผลต่อพฤติกรรมออม แม้ยังเป็นข้อถกเถียง ⸻ 11. Network Economics: แหล่งมูลค่าที่สำคัญ งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่า มูลค่า Bitcoin ขึ้นกับ network effects Metcalfe’s law: value ∝ number of users² การศึกษาเช่น: • Peterson (2018) • Hayes (2019) • Cong et al. พบว่า ราคา Bitcoin มีความสัมพันธ์กับ • active addresses • hash rate • adoption ดังนั้นมูลค่าไม่ได้อยู่ในตัวเหรียญ แต่ใน เครือข่าย คล้าย: • Internet • Social networks • Payment networks ⸻ 12. Institutional Economics: ความน่าเชื่อถือ เงินต้องมี credibility Fiat money ได้ความน่าเชื่อถือจาก: • รัฐ • ธนาคารกลาง • กฎหมาย Bitcoin ได้จาก: • code • cryptography • decentralized consensus Douglass North นักเศรษฐศาสตร์สถาบัน ชี้ว่า สถาบันคือ “rules of the game” Bitcoin เป็น algorithmic institution กฎถูกฝังในโปรโตคอล ไม่ขึ้นกับรัฐบาล ⸻ 13. Bitcoin ในฐานะ Store of Value งานวิจัย IMF และ BIS ระบุว่า Bitcoin เริ่มถูกใช้เป็น store of value แต่ยังไม่เสถียร ปัจจัยสนับสนุน • scarcity • portability • censorship resistance ปัจจัยจำกัด • volatility • regulatory risk • liquidity shock Bitcoin จึงอยู่ในช่วง monetization process คล้ายทองคำในอดีต ⸻ 14. มิติภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐศาสตร์มหภาค Bitcoin ถูกใช้ใน: • ประเทศเงินเฟ้อสูง • capital control • unstable banking งานวิจัยพบว่า adoption สูงใน • Argentina • Turkey • Nigeria Bitcoin ทำหน้าที่ “escape valve” ในระบบการเงินโลก ⸻ 15. ข้อโต้แย้งเชิงวิชาการที่ยังถกเถียง 15.1 Energy consumption PoW ใช้พลังงานสูง แต่มีงานวิจัยโต้แย้งว่า • ใช้พลังงานส่วนเกิน • ส่งเสริม renewable ยังไม่มีข้อสรุปเด็ดขาด ⸻ 15.2 Intrinsic value debate นักเศรษฐศาสตร์บางคนเช่น Krugman Stiglitz มองว่า Bitcoin เป็น speculative asset แต่ฝ่ายสนับสนุนชี้ว่า scarcity + network สร้าง monetary premium ⸻ 16. Bitcoin กับทฤษฎีสินทรัพย์ข้อมูล (Informational Asset) งานวิจัยล่าสุดมองว่า Bitcoin เป็น informational asset มูลค่าเกิดจาก • information integrity • consensus • network trust ไม่ใช่วัตถุ แต่เป็น information structure ⸻ 17. การประเมินมูลค่าในระยะยาว โมเดลที่ใช้ในงานวิจัย: 1. Network adoption model 2. Stock-to-flow 3. Monetary premium vs gold 4. Global reserve alternative ยังไม่มีโมเดลเดียวที่สมบูรณ์ เพราะ Bitcoin เป็น สินทรัพย์ชนิดใหม่ ⸻ 18. สรุปเชิงวิชาการขั้นสูง คำถาม “Bitcoin ไม่มี intrinsic value” ในกรอบเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่ ถือว่าเป็น misframed question เพราะ: • มูลค่าเป็น subjective • เงินมีมูลค่าจากคุณสมบัติ • เครือข่ายสร้างมูลค่า Bitcoin มี: • scarcity ที่ตรวจสอบได้ • decentralized trust • global settlement • network effects สิ่งเหล่านี้ทำให้มันมี monetary value ไม่ใช่เพราะความเชื่ออย่างเดียว แต่เพราะ โครงสร้างเทคโนโลยี และเศรษฐศาสตร์เครือข่าย ⸻ 19. คำถามเชิงวิจัยที่ยังเปิดอยู่ 1. Bitcoin จะเป็น global store of value หรือไม่ 2. จะเสถียรพอเป็น unit of account หรือไม่ 3. รัฐจะตอบสนองอย่างไร 4. energy economics จะเปลี่ยนหรือไม่ 5. CBDC จะกระทบอย่างไร Bitcoin ยังอยู่ใน early monetary phase ⸻ 20. บทสรุปสุดท้าย ในเชิงวิชาการ Bitcoin ไม่ใช่ “สินทรัพย์ไร้มูลค่า” แต่มันคือ monetary experiment ระดับโลก มูลค่าของมันขึ้นกับ: • network adoption • institutional trust • macroeconomic context • technological credibility และสุดท้าย มูลค่าไม่ได้อยู่ในตัววัตถุ แต่อยู่ใน ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ เทคโนโลยี และสถาบัน #Siamstr #nostr #bitcoin #BTC